Can Ataklı –Vatan Gazetesi
Konuyu hemen söyleyeyim; Deniz Otobüslerinin özelleÅŸtirilmesi.
Daha önce belediyeye ait olan Ä°stanbul Deniz Otobüsleri, özelleÅŸtirme adı altında bir ÅŸirkete verildi.
Ancak yapılanın özelleÅŸtirme olduÄŸunu söylemek mümkün deÄŸil.
Bunun adı olsa olsa iltizamdır, belki biraz daha hafif deyimle imtiyazdır, tekelleşmedir.
Bilmeyenler için iltizam nedir, onu yazayım önce.
Ä°ltizam Osmanlı dönemindeki bir uygulamaydı. “Devlete ait gelirin bir kesime baÄŸlanması” demektir.
Osmanlı’nın fetih dönemlerinde ele geçirilen araziler belli kiÅŸilere verilirdi. Bunların gelirleri “has” ve “tımar” adıyla sipahi, zaim, emin ve vezirlere “arpalık” adıyla sancak beyleri ve kale dizdar ve muhafızlarına, “tahsisat” adıyla vakıf kuruluÅŸlarına ve “hass-ı hümayun” adıyla devlete verilirdi.
Ä°ltizam sahiplerine mültezim denirdi. Mültezimler bu toprakların gelirlerini sahipleri için toplarlardı. Mültezimler giderek devletin bu topraklardan toplayacağı vergileri de toplamaya baÅŸladılar.
Mültezimler, kira aldıkları öÅŸür ve vergi gelirlerini toplamada o kadar ileri gittiler ki, devlet içinde devlet haline geldiler. Ä°ltizam usulünde kâr için herhangi bir sınır konmadığından mültezimler fakir halkı alabildiÄŸine eziyorlardı. Nihayet Ä°ltizam usulünün fenalıkları görülmüÅŸ, 1694’te bu usule bazı sınırlamalar getirilmiÅŸtir ama büsbütün ortadan kaldırılmamıştır. Ä°ltizam usulünün tamamen ortadan kalkması ancak Tanzimat’la mümkün olabilmiÅŸtir. Bu tarihten sonra, devlet kendi vergisini yeniden bizzat toplamaya baÅŸlamıştır.
Bu benzetmeyi neden yaptım?
Ä°stanbul Deniz Otobüsleri’nin yeni sahipleri tıpkı mültezimler gibi aldıkları bir yetkiyi, baÅŸka rakipleri olmadığı için alabildiÄŸine sömürüyor.
“Esnek fiyat uygulaması” adı altında kimsenin önceden bilmediÄŸi fahiÅŸ fiyat tarifeleri uygulanıyor.
Bir buçuk saat içinde aynı bilet için üç ayrı fiyat istenebiliyor.
Bilet iade ve iptal işlemlerinde canlarının istediği gibi davranabiliyor.
“Parası olan beklemez” mantığı ile fazla fiyat ödeyeni sıranın başına geçirebiliyorlar.
Sorulan hiçbir soruya cevap vermeyebiliyorlar.
Peki, bunun için güç ve cesareti nereden alıyorlar?
Ä°ÅŸte püf noktası burada. Ä°DO özelleÅŸtirilmedi, tıpkı iltizam gibi bir yetki aldı, tekelleÅŸti.
Rekabeti önleyen ise bizzat devletin uyguladığı politika.
Çünkü Ä°DO’yu alan ÅŸirket deniz otobüsü çalıştırma yetkisiyle birlikte iskeleleri de satın almış oldu.
Yani; eÄŸer bir baÅŸka ÅŸirket aynı yöntemle yolcu ve araç taşımacılığı yapmak istese, yanaÅŸacak iskele bulamayacak.
ÖzelleÅŸtirme, rekabet ortamı doÄŸsun, böylelikle hem maliyet ve fiyatlar düÅŸsün hem de kalite artsın diye yapılır. Ki bugüne kadar pek çok kiÅŸinin aksine özelleÅŸtirmeyi bunun için destekledik.
EÄŸer özelleÅŸtirme yapılıyorsa sadece taşımacılık hakkı verilmeli ama iskeleler devlette kalmalıydı. Böylelikle bir baÅŸka ÅŸirketin de aynı iskeleden yararlanma hakkı olacaktı.
Oysa iskeleler de ÅŸirkete verilerek, aynı iÅŸi baÅŸkasının yapması engellendi. ÖzelleÅŸtirmenin amacı belirli bir ÅŸirketin çıkarı için saptırıldı.
Bir sektörde eÄŸer tek başınıza kalırsanız ve devlet de buna olanak saÄŸlarsa, artık halk sizin gözünüzde “sağılacak inek” durumundadır.
BaÅŸka ne diyeyim ki?
*****
Ä°DO ile ilgili ÅŸikâyetlerden bazıları
Önceki hafta Ä°DO ile ilgili “fiyat skandalını” yazdıktan sonra o kadar çok mesaj aldım ki anlatamam.
Bunlardan bazılarını sizlerle de paylaşmak istiyorum.
- Eskiden cezasız bilet iadesi mümkündü. Åžimdi imkânsız. Üç bilet iadesi için 23 lira ceza kestiler.
- Ä°DO’ya “bilet fiyatlarınızı kim onaylıyor?” diye sordum. Cevap bile vermeden telefonu kapattılar.
- Sözde hizmet adına adam soyuluyor. Kendimi aptal yerine koydurmamak için her hafta yorulsam da Ä°zmit Körfezi’ni dolanıyorum.
- 55 lira ödeyip normal bilet aldım. 80 lira ödeseymiÅŸim hemen geçermiÅŸim. 80 lira verenler için üç vapur bekledik bize sıra sonra geldi.
- Motosikletlerle otomobillere aynı fiyat uygulanıyor. Oysa 4 motosiklet bir araba yerini anca tutuyor. Olur mu böyle haksızlık?
- GidiÅŸ dönüÅŸ bilet almak istedim. EÅŸimle gidip kızımla döneceÄŸim. Kiminle gidiyorsam ancak onunla dönersem bilete kesebiliyorlarmış. Bu ne komiklik?
- GidiÅŸ için 81 dönüÅŸ için 84 lira isteniyor. Hizmet bedeliymiÅŸ.
- Eskiden araç sürücüsü için ayrıca para alınmazdı. Åžimdi alınıyor. Peki sürücü araçsız mı binecek gemiye?
- Ä°nternet sitesi çoÄŸu kez “sistemdeki arıza” bahanesiyle çalışmıyor. Ä°ki saat sonra açıldığında “yeni fiyatla” karşılaşıyoruz.
- Erken bilet daha ucuz dedikleri için erken bilet almaya çalıtım. 19 gün sonrası için bilet veremiyorlarmış. Ya tarife deÄŸiÅŸirseymiÅŸ. O zaman nerede kaldı erken bilet almanın kolaylığı?
- DeÄŸiÅŸken veya esnek fiyat uygulaması aynı iÅŸi yapan baÅŸka ÅŸirket de varsa geçerlidir. Tek bir ÅŸirketin esnek-deÄŸiÅŸken fiyat uygulaması yasalara aykırıdır.
- Eskihisar - Topçular hattındaki sefer sayıları 20 lira fazla ödeyen öne geçsin diye özellikle azaltıldı.
TELEKOMCULAR DERNEĞİ’NÄ°N NOTU;
“Yalnız Ä°DO’nun özelleÅŸtirmesi deÄŸil, Türkiyedeki özelleÅŸtirmelerin çoÄŸu Ä°LTÄ°ZAMDIR.”
|
BUNUN ADI ÖZELLEŞTİRME DEĞİL İLTİZAMDIR