Durmak yok, koÅŸmaya devam; 2 Temmuz 2013 Salı günü, Fatih Sultan Mehmet tarafından 1455 yılında yaptırılan Haliç Tersanesi'nin bulunduÄŸu bölgenin özelleÅŸtirme ihalesi yapılacak. Ä°stanbul'un en önemli endüstriyel miras alanlarından olan, o sürekli vurgulanan 'ecdadımızın' bıraktığı en deÄŸerli eserlerden biri, AVM, otel, yat limanı odaklı bir rant projesi için feda edilecek. Muhtemelen içindeki tarihi yapıların restore edileceÄŸi, kültür ve kongre merkezi olarak deÄŸerlendirileceÄŸi vurgusu yapılacak. Böylece Ä°stanbul için Gezi Parkı kadar önemli bir kamusal mekânın ve yine Topkapı Sarayı kadar tarihsel önemi olan bir yerin ne uzmanların ne de halkın görüÅŸü sorularak, kentsel dönüÅŸüm lobisi tarafından projelendirilmesinin kılıfı hazırlanacak. Haliç Tersanesi'ni ve çevresini AVM, otel, yat limanı yapmak ile Topkapı Sarayını AVM, otel, lüks otomobil galerisi yapmak arasında nitelik olarak bir fark bulunmuyor. Aynı derecede absürd, aynı derecede kent, tarih, ‘ecdat’, halk için yıkıcı bir proje. Kısacası, Ä°stanbul'u yeni bir Topçu Kışlası felaketi bekliyor.

KENTE HER MÜDAHALE KENTLÄ°YE SORULMALI

Gezi DireniÅŸi boyunca ve sonrasında yaÅŸananlardan hiçbir ders alınmadığı anlaşılıyor. Ne demiÅŸti BüyükÅŸehir Belediye BaÅŸkanı Kadir TopbaÅŸ: ‘Bundan sonra bir otobüs durağının yeri bile deÄŸiÅŸtirilse halka sorulacak.’ Åžimdi denebilir, ‘Canım o sözün geliÅŸi, her ÅŸeyi de ayaklara mı soracağız, ayaklar ne zaman baÅŸ oldu’ diye. Bu süreçte eÄŸer bir ÅŸey öÄŸrendiysek, o da demokrasinin sınırlarının kente yapılan müdahalelerde çok açık görünür olduÄŸudur. Ä°nsanlar ‘evime, mahalleme, parkıma dokunma’ diyerek yaÅŸam alanlarıyla ilgili kararlara katılmak istediklerini net bir ÅŸekilde gösterdiler. Haliyle, yukarıdaki soruyu soranlara verilecek cevap çok basit: ‘Evet soracaksınız. Kentle ilgili her kararda bilgiyi ÅŸeffaf olarak paylaÅŸacak, uzmanlara danışacak, halkın karar alma sürecine doÄŸrudan katılmasının yollarını arayacaksınız.’  Öyle yangından mal kaçırır gibi, kentin en deÄŸerli alanlarından birini, ne çevrede yaÅŸayanlara, ne kültür mirası uzmanlarına, ne de Ä°stanbullulara sormadan, kamusal tartışmalar yapmadan ihale yoluyla özelleÅŸtiremezsiniz.

YANITLANMASI GEREKEN SORULAR

AÅŸağıdaki soruları sormak yurttaÅŸların hakkı, cevap vermek de yetkililerin görevidir:

*Haliç Tersane bölgesi için en uygun proje, yat limanı, AVM, otel projesi midir?

*Buraya yapılacak yatırım, özelleÅŸtirme yoluyla mı belirlenmelidir?

*Yapılacak bir projenin tasarımını ve yönetimini, ihaleyi kazanacak ÅŸirketin yapması demokratik midir?

*Haliç'in ve Ä°stanbul'un hangi ihtiyaçları sonucunda bu projeye karar verilmiÅŸtir?

*Planlanan projenin bulunduÄŸu çevreye yapacağı toplumsal, ekonomik, kültürel etki deÄŸerlendirilmiÅŸ midir?

‘ECDAT’ ÖNEMSENSE...

Siyasal iradenin bütün kentsel dönüÅŸüm alanlarındaki önceliÄŸinin rant maksimizasyonu olduÄŸu açık. Gerçekten ‘ecdat’ önemsense, nitelikli kamusal mekân yaratmanın kendisine bir deÄŸer atfedilse ve maksimum kamusal/kentsel yarar elde etmek amaçlansa bahsi geçen proje için bırakın ihaleye çıkmayı, böylesine bir projeyi telaffuz bile edemezdiniz.

Bu projenin usulüne dair eleÅŸtirilerin sonu gelmez. Åžimdi de Haliç ve Tersane’ye yapılacak herhangi bir müdahalede göz ardı edilemez detaylara bir bakalım. Haliç için asıl olan; kesintisiz kıyı eriÅŸiminin saÄŸlanması, civarındaki mahallelerin ve Ä°stanbulluların nitelikli kamusal mekân kullanımıdır. Bunu yaparken de Haliç Tersanesi gibi çok özel mekânların karakterlerine uygun hareket etmek ve kentin ortak aklından yararlanmak gerekir. Haliç Tersanesi kamusal mekân ihtiyacına cevap verebilecek çok önemli bir endüstriyel miras alanıdır. Burayı AVM yapmak amiyane tabirle mirasın içine etmektir.

MÄ°RASA SAHÄ°P ÇIKMAK Ä°ÇÄ°N...

Haliç Tersanesi’nin tarihsel ve mimari karakteri korunmalıdır. Böyle bir endüstriyel alanının çok boyutlu deÄŸerini vurgularken halkı, iÅŸçi sınıfını, emek iliÅŸkilerini atlamamalıyız. Aslen sınıfsal açıdan önemli bir miras alanından bahsediyoruz. Bütün toplumsal iliÅŸkileriyle yazılmayan tarih baÅŸlı başına önemli; çünkü insanların tarihi. Bu tarihi merkeze alıp, yat limanı, 5 yıldızlı otel gibi projelerle soylulaÅŸtırmaya imkân vermemek, gerçek anlamda mirasa sahip çıkmaktır.

Ancak Haliç özelinde, Tersane ‘AVM deÄŸil müze, kültür, kongre merkezi olsun’ demek bile yeterli deÄŸildir. Hali hazırda Koç Müzesi, Sütlüce Kongre Merkezi, Miniatürk gibi kültür eksenli yapılar kıyıyı kent adaları ÅŸeklinde kapatmıştır. Bu yapıların ne bulundukları çevreyle, ne de birbirleriyle bir bütünlük iliÅŸkisi yoktur. Haliç boyunca, bir zincirin birbirinden kopmuÅŸ halkaları ÅŸeklinde sıralanmış bu yapılar yayalar için kıyıya eriÅŸimi, ve kesintisiz bir ulaşımı imkansız kılmaktalar. ÖrneÄŸin Taksim Tüneli’nin bir replikası Sütlüce Kongre Merkezi’nin altından geçmektedir. Bu tünel ve merkez, Haliç boyunca yürüyen yayalar için aşılması neredeyse imkânsız bir engel teÅŸkil etmektedir.

Sonuç olarak Haliç Tersanesi ve bulunduÄŸu bölge mimarisi, tarihi, çevresi, Ä°stanbul’un ihtiyaçları ve Ä°stanbulluların öncelikleriyle ele alınmalıdır. Kentsel dönüÅŸüm lobisinin çıkarlarıyla deÄŸil! Bitirirken hatırlatalım: Haliç Tersanesi’ni AVM, otel, yat limanına dönüÅŸtürecek Haliç Yat Limanı ve Kompleksi Projesi'nin özelleÅŸtirme ihalesi yarın. Gezi ruhu ile kente sahip çıkmak için bir fırsat, Diren Haliç diye haykırma zamanı!

Yaşar Adnan Adanalı

Şehir Planlama Uzmanı