DİKKAT... DİKKAT... DERNEĞİMİZDEN ÖDÜLLÜ MAKALE YARIŞMASI....
 
TEKEL PAZAR SORUNUTEKEL PAZAR SORUNU

Tarih: 2008-04-12

TELEKOMÜNİKASYONDA TEKEL PAZAR KAVRAMININ TANIMLANMASI SORUNU Tarihsel olarak telekomünikasyon sektörünün sahipliği devlete ait veya regülâsyonlarla düzenlenmiş özel sektöre ait şirketler eliyle yürütülmektedir. Serbestleşmenin başladığı dönemlerde tekel dönem şirketi olan kamu şirketleri piyasaya hâkim durumlarını muhafaza etmek isterler ve ‘doğal tekel ‘ olarak hizmet vermeye devam ederler. Bu durumda anti-tröst düzenleyici organlar, regülasyonlar yoluyla evrensel hizmetlerin sağlanması yükümlülüğü, hizmetlerin tüketiciler tarafından sosyal olarak kabul edilebilir tarifeler üzerinden alınmasını ve ucuz lokal /bölgesel tarifeleri engelleyerek tüketicilerin zarar görmesine yol açarlar. Hâlbuki serbestleşme olmadan önceki tekel konumdaki şirketler, evrensel hizmetleri sübvanse eden, yüksek karlı bölgelerden elde ettikleri karları düşük gelirli bölgelere aktaran bir yapının işlemesine elverişli ortam yaratırlar. Telekomünikasyon sektöründe özelleştirmeyi izleyen, ticari önceliklere kayış eğilimi: yalnızca ücret tarifelerinde ve fiyat yapılarında değil, yatırımların evrensel bir hizmet sunmaktan çok, pazarın en karlı kesimi olan çok uluslu şirketlerin taleplerini karşılamaya yönelmesinde de kendini göstermektedir. Nitekim ülkelerdeki özelleştirilen şirketlerin hemen akabinde uygulanan stratejiler aşağıdaki fikirlere dayalı söylemler ile başlamış ve daha sonra bu söylemler eylemlere dönüşmüştür: ‘ Önce, dikkatimizi faaliyet karımız üstünde yoğunlaştırarak, gelirlerimizi mümkün olan en yüksek düzeye çıkarmak ve maliyetleri düşürmek yoluyla nakit girişlerimizi sağlıklı bir hale sokmanın çarelerini arayacağız. İkinci olarak, nakit çıkışlarımızı en uygun düzeye oturtmak için, kullanılan sermaye üzerinde durarak, yatırımlarımızı zamanlama ve hacmini dikkatle inceleyecek ve satışlarımız konusunda katı bir tavır takınacağız. Sonuncusu, sermayenin maliyetini kavramaya ve dengeli finansman politikalarını uygulamaya özen göstereceğiz’ şeklindeki ağdalı sözlerdir. Bütün bu ağdalı sözler, sonuçta iş kaybı ve gizli işsizliğin ortaya çıkmasına yol açacak bir verimsizliğin oluşmasına yol açmaktadır. Çok ürünlü endüstri teorisinde pazar kompleks bir yapıya sahiptir. (Baumol, Panzar and Willig ,1982). Buna göre eğer bir mal veya hizmet tek bir firma tarafından en düşük maliyetler ile üretiliyor ise bu endüstri ‘doğal tekel ‘ olarak adlandırılmaktadır. Standardize olmuş ürünlerin çok satıcılı bir pazarda satılması tam rekabet (full competititon) ,farklı ürünlerin birkaç satıcı tarafından satılması tekelci rekabet (monopolistic competition) ,standardize olmuş farklı ürünlerin birkaç satıcı ile satılması oligopol rekabet ve yedeği olmayan ürünlerin tek satıcı ile pazarda satıldığı pazarlara ise tekel pazarlar (monopoly) denilmektedir. Bu yaklaşımlara göre örneğin Avrupa Birliği’nde telekomünikasyon pazarı 1998 yılından itibaren tam rekabet ve Türkiye’de serbestleşmenin gereğinin yerine getirilemeyen konuları için tekel (örneğin: genişband), mobil sektörde ise oligopol piyasa işlemektedir. Telefonun Alexander Graham Bell tarafından icat edilmesinden hemen sonra (1876) hemen sonra yine Bell tarafından 1877 yılında kurulan Bell Company ve telefon patent hakkının kullanılmaya başlandığı 1893 yılından 1900 yılına kadar 4000 adet küçük telefon şirketinin Bell Company ile rekabete girişmesi ile sonuçta Bell Company nin Western Electric Şirketi ile birleşerek AT&T adını alması bu sektörün temelinin başlangıç yıllarında tekel pazar mantığı üzerine kurulu olduğunu göstermektedir. 1890 yılında tekelci pozisyonların yasaklanmasına yönelik Sherman Antitröst yasasına kadar AT&T nin tekelci pozisyonu sürmüş 1910 yılında Mann-Elkins yasası ile sektörde ilk düzenlemeler yapılmaya ve 1913 yılında ise Kingsbury Anlaşması ile de AT&T nin tekel konumu kamuoyunda tartışılmaya başlanmıştır. (Not: Bell şirketleri Anti tröst yasasının 1890 yılında çıkarılmasından sonra 17 yıl patent hakkı altında doğal tekel olarak hizmet vermiştir.1907 yılında patent hakkı sona erdiğinde bu şirketler %50 oranında gelir kaybına uğramışlardır. Bu yıllarda pazarda patent hakkının korunması ve pazarda hakim ve tek durumda bulunan Bell Şirketinin ikilemi söz konusudur.) ABD de tekelci telefon Pazar yaklaşımı 1900 lü yıllarda 4000 adet olan telefon şirketinin (Bu şirketlere Bell ‘in şirketlerinden ayrı isim adında toplamak için bunlara Independent adı verilmekteydi) kurmuş oldukları telefon şebekeleri alt yapıları arasında bağlantı olmaması nedeni ile neredeyse her New York lunun evine örneğin 10 değişik firmadan 10 telefon kurulması sektörde ilk kez düzenleme yapılması gereksinimini ortaya koymuştur. ABD de telefonun patent süresinin dolması için Antitröst Yasasının çıktığı tarihten itibaren geçen 17 yıllık süre (1890–1907) Bell Company tarafından tekel ve patent sahibi olarak hizmetlerin sunulması, ABD de 1934 yılında çıkarılan Haberleşme Yasası (The Communication Act) çerçevesinde Evrensel Hizmet tanımından sonra hizmetlerin ABD nin her yerinde elde edilebilir fiyattan alınabilmesine yol açan düzenlemeler bu hizmetlerin yalnızca devlet eliyle değil serbest pazarlarda da özel şirketler tarafından verilebileceğini ortaya koymuştur. Türkiye’de telekomünikasyon hizmetlerinin 2003 yılı sonunda başlayan serbestleşme kriterlerinin belirlenememesinin nedeni bu hizmetlerin ‘kamusal ‘ olma niteliğinden kaynaklanmaktadır. Bu hizmetlerin bir kamu şirketi eliyle yürütülmesi ve bu şirketin serbest telekomünikasyon pazarlarında nasıl rekabet edeceği hiç tartışılmamıştır. Avrupa Birliği hukuku kamu hizmetinin rekabet boyutuyla ele alınmasını gerektirmekte hizmetin kimin tarafından verildiği ile ilgilenmemektedir. Nitekim Kurucu Anlaşma Madde 86 ‘pazarda hâkim durumun kötüye kullanılamayacağını’ ve Madde 90 da ise ‘kamu teşebbüsleri ve üye devletlerin özel veya münhasır haklar tanıdığı her türlü ekonomik faaliyetin serbest rekabete açık olduğu ‘ hükmünü getirmiştir. Buradan görülüyor telekomünikasyon hizmetlerinin kamu elinde sunulması onun tekel pazarlarda hizmet veriyor olmasını gerektirmemekte ancak bu hizmetlere ‘ hizmet kamu tarafından da veriliyor olsa ‘ da diğer telekomünikasyon kuruluşları ile aynı kurallara tabii tutularak serbest pazarda bulunan diğer özel şirketlerle aynı şartlarla rekabet etme kuralı getirilmektedir. Dünyada Anglo- Sakson ve AB ülkeleri hariç kamu şirketlerini özelleştirerek pazarını serbestleştirdiğini zanneden ülkeler yukarıda tanımladığımız ‘doğal tekel’ kavramı gerçeği altında pazara teknolojiyi ve ucuz hizmeti ne zaman sunacaklar, merak etmekteyiz. NOT: Bu yazıda yazılan bilgiler TELEKOMCULAR DERNEĞİ’NE aittir. Kaynak gösterilerek alıntı yapılabilir.
Bu Haber 1522 defa okunmuştur.
ORGANİZASYON DEĞİŞİKLİĞİNE ELEŞT
YÖNETİCİLERE EMEKLİLİK TEŞVİKİ
T.TELEKOM´DA BÜYÜK DEĞİŞİKLİK
TÜRK TELEKOMDA BÖLGE MÜDÜRLERİ D
GÜNEY 1 BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜNE ALKIŞ
BÖYLE KAZIK YEMEDİK
TÜRK TELEKOM ... YİNE DE ZARARDA
TÜRK TELEKOM ZARARDA !
MUSTAFA ŞENLİ DİREKTÖRLÜĞE ATAND
YAKUP ÖZTUNÇ TT GENEL MD. YARD.
DARBE GÜNÜ TELEKOM BİNASININ İŞG
TÜRK TELEKOM´U AKİS DENETİ
T.TELEKOM´DAN BORÇ UZATIMI
TÜRK TELEKOM NEDEN ZARAR ETTİ?
TÜRK TELEKOM VE PTT GÜÇ BİRLİĞİ
TÜRK(?) TELEKOM´DAN İLGİNÇ AFİŞL
BANKALARDAN SAUDİ TELEKOM´A RET.
TTNET HAKKINDA SORUŞTURMA
TÜRK TELEKOM’DA ÜST DÜZEY ATAMAL
CEP TELEFONUNDA NEDEN AVEA YAZMI
BU KATEGORİDEKİ DİĞER HABERLER
 
  Copyright © 2006-2011 Telekomcular Dernegi
Web sitesinde yer alan yazi,resim ve materyaller izinsiz kullanilamaz,kopyalanamaz!