DİKKAT... DİKKAT... DERNEĞİMİZDEN ÖDÜLLÜ MAKALE YARIŞMASI....
 
POSTANE İŞGALLERİ  IIIPOSTANE İŞGALLERİ III

Tarih: 2015-04-19

Yunus TÜRKÖLMEZ

“Uyumayacaksın,                                                                          

Memleketin hali seni seslerle uyandıracak.                                         

Oturup yazacaksın, çünkü sen artık o sen değilsin.                             

 Sen şimdi ıssız bir telgrafhane gibisin” *

 

Diyarbakır’da “Birinci Telgrafhane Hadisesi”. (1905)

Güneydoğudaki Hamidiye Alaylarının bir bölümünün başında Viranşehir’de yerleşik Milli Aşiretinin başkanı Mahmut oğlu İbrahim Ağa (Berho) bulunuyordu. Saray tarafından çok sevilen ve 1902 yılında “Paşa” rütbesi verilen ağanın emrinde 20 Alay civarında bir kuvvet bulunuyordu.

 İbrahim Ağa elindeki yetkiyi hiç de iyi kullanan birisi değildir. Emrindeki kuvvetlerle Karacadağ’daki göçmen “Drahi” Boyunu soyar. 1901 yılında da “Şammar” ve “Anaza” göçmen boylarını yağmalamıştı. Paşanın emrindeki Hamidiye Alaylarının özellikle köylerdeki talan ve yağmalarından halk iyice bunalmıştır.

Yapılan haksızlıkları ve baskıları Vali Fehmi Bey dahil hangi devlet görevlisine anlatsalar da bir sonuç alamıyorlardı. Üstelik şikâyet edenler de çeşitli baskı ve işkencelere maruz kalıyordu.

İyice bunalan Diyarbakır halkı 1905 Temmuzunda önce şehirdeki tüm dükkânları kapatır, ardın da ayaklanarak Telgrafhaneyi işgal eder. İsyancılar doğrudan Abdülhamit ile ilişki kurarak İbrahim Ağa ve avanesinin halka zulmettiğini, bu nedenle isyan ettiklerini, paşa ve diğer sorumluların askerlikten çıkarılmasını ve sürülmelerini isterler. Ayrıca bazı yüksek rütbeli görevlilerin ve subayların da İbrahim Paşa’yı koruduklarını, bu durumun da düzeltilmesini saraydan talep ederler.

Askeri vali telgrafhaneye gelerek dağılmalarını emreder. Kalabalık bu emri reddederek uymaz. Ertesi gün saraydan, durumun yerinde incelenmesi için bir heyet gönderileceğinin bildirilmesi üzerine olaylar yatışır ve işgale son verilir.

Gelen heyet pek yararlı olamasa da bir süre sonra İbrahim Paşa Hicaz Demiryolunu koruma göreviyle Şama sürgüne gönderilir. Ancak bu arada madalya ile de onurlandırılmıştır.

 “İkinci Telgrafhane Hadisesi”. (1908)

 “Uyuyamayacaksın,                                                                           

Düzelmeden memleketin hali.                                                                  

  Gözüne uyku giremez ki.”

İbrahim Paşa’nın sürgüne gönderilmesi üzerine bölgede iki yıla yakın bir rahatlama olsa da 1907 senesinde Hamidiye Alayları tekrar işi azıtırlar. Yine köylerde yağma ve soygunlara başlamışlardır. Saldırdıkları köylerden halkın mallarını ve hayvanları alıp gidiyorlardı. Artık şehirde ki ticaret hayatı bile felce uğramıştı. Her an şehre saldırılacağı beklentisi artmıştır.

İşte bu durum 1908 yılında ikinci Telgrafhane Hadisesi olarak kayıtlara geçen olayların başlamasına sebep olur. Önce 700-800 kişilik bir topluluk halinde valinin konağına yürüyerek bir şeyler yapması istenir. Ancak vali görüşmeyi kabul etmediği gibi halkın isteklerini de kabul etmez.**

Hükümet ileri gelenlerinin olaylara kayıtsız kalışı halkı yeniden galeyana getirir. Ziya Gökalp başta olmak üzere Pirinçcizade Arif, Yasinzade Şevki (Ekinci), Cizrelioğlu Aziz, Hacı Kadirağazade Rıza, Müftü Suphi Efendi ve kentin diğer ileri gelenleri, ‘nakib-ül eşraf’ Hacı Mesut Bey’in evinde toplanırlar. Aldıkları karar gereği yeniden Telgrafhane işgal edilir ve padişaha İbrahim Paşa ile adamlarının uzaklaştırılmaları için birçok telgraf çekilir. Yaklaşık 400 kişi de dışarıda telgrafhaneyi korumak için bekleyiştedir.

Sarayın bütün ısrarlarına rağmen işgal devam eder ve halk dağılmaz. On bir gün süren bu işgal ve haberleşmenin kesilmesi Bab-ı Ali’yi telaşlandırır ve harekete geçirir. (Kimi kaynaklara göre ise bu işgal üç gün sürmüştür) Zira o dönemde Avrupa’yı Hindistan, Çin ve Avusturalya’ya bağlayan telgraf hatları Diyarbakır’dan geçmektedir.***

Nitekim haberleşme ağının kesilmesi Avrupa Devletlerini ciddi olarak rahatsız etmiş ve padişaha baskı yapmalarına sebep olmuştur.

Nihayet İbrahim Paşa’nın Halep’e gönderilerek hakkında gerekli incelemelerin yaptırılacağı, cezalandırılması yönüne gidileceği ve gasp edilen mallarının halka geri verileceği hakkında bir ferman çıkarılır. Bunun üzerine işgale son verilir ve halk dağılır.

 Bir süre sonra kente gelen inceleme heyeti sadece İbrahim Paşanın değil, Telgrafhane işgalcilerinin ve elebaşılarının da cezalandırılarak sürgüne gönderilmeleri gerektiği yönünde bir rapor yazar. Bu rapor üzerine padişah her iki tarafı da affeder. Bu durumda hem olaylar bir sonuca bağlanmamış, hem de halka yapılan zulüm aslında yine cezasız kalmıştır.

Ancak 1908 yılında meşrutiyetin ilanından sonradır ki halkın tekrar harekete geçmesi üzerine İbrahim Paşa görevinden uzaklaştırılmıştır.

(Diyarbakır İl Yıllığı. 1967. S.205-206 /  H. Zafer Kars. “Belgelerle 1908 Devrimi Öncesinde Anadolu”. Kaynak Yayınları 37. Kasım 1984. /  Basmacıyan, K.J. “Anadolu’da ki Devrimci Hareket.” Revue du Monde Musulman. Paris, Nisan 1908, cilt 4, sayı 4. / Mustafa Akif Tütenk. Mahsul-i Leylali-i Hayatım veya Görüş ve SezişKARA-AMİD. İstanbul, 1960.sayı 2-4. Sayfa 318-320. Kara Amid.  Diyarbakır’ı Tanıtma Derneğinin yılda üç kez yayınladığı dergi.)

 * Melih Cevdet Anday. “Telgrafhane” şiirinden. **Çünkü İbrahim Ağa bu olaylardan yaklaşık iki ay önce padişaha 140 katır yükü tereyağı göndermişti. Ayrıca ağanın yaklaşık 400 köyü ve 60.000 baş sürüsü vardır.*** Telgrafhanede, Fransız’ca olarak yapılan bu haberleşmeyi sürekli olarak sağlayacak görevli personeller mevcuttu

  Dostlukla...

Bu Haber 1033 defa okunmuştur.
ADANA, ÇEKİL ARADAN
NUTUK´TA TELGRAF VE TELGRAFÇILAR
TEKNOLOJİ TARİHİNDEN EN ÖNEMLİ 9
POSTA VE TELEKOMÜNİKASYONDA İLKL
ANTALYA TELGRAFHANESİ GERÇEĞİ
NOSTALJİ; PTT SPOR KULÜBÜ
PTT TARİHİNİN İLK BÜYÜK YOLSUZLU
KUTLUCA (KUŞÇALI) TELGRAFHANESİ
POSTANE İŞGALLERİ III
POSTANE İŞGALLERİ (2)
POSTANE İŞGALLERİ (I)
FOTOĞRAFLARLA NOSTALJİ
İZMİR TELEFON ŞİRKETİNİN DEVLETL
İZ BIRAKAN PTT’CİLER 4: ORHAN V
PTT-TELEKOM TARİHİNDEN FOTOĞRAFL
PTT-TELEKOM TARİHİNDEN FOTOĞRAFL
ESKİ VE İLGİNÇ TELEKOM REKLAMLAR
PTT ve TELEKOM FOTOĞRAFLARI 2
PTT-TELEKOM TARİHİNDEN FOTOĞRAFL
PTT (TÜRK TELEKOM) FUTBOL TAKIMI
BU KATEGORİDEKİ DİĞER HABERLER
 
  Copyright © 2006-2011 Telekomcular Dernegi
Web sitesinde yer alan yazi,resim ve materyaller izinsiz kullanilamaz,kopyalanamaz!