|
|
|
|
 TELEKOMÜNİKASYONDA SERBESTLEŞMENİN MİLÂDI: ABD VE TÜRKİYETarih: 2008-04-14 |
|
|
|
TELEKOMÜNİKASYONDA SERBESTLEŞMENİN MİLADI SAYILAN AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ' NDE TELEKOMÜNİKASYON VE TÜRKİYE' NİN BUGÜNKÜ DURUMU
ABD de telekomünikasyon sektörünün tarihsel gelişimi
Telekomünikasyon sektörünün ABD deki hukuki gelişimi bir anlamda dünyadaki gelişmelere de öncülük etmiştir.
ABD de 1870-1875 yılları arasında çeÅŸitli cihazlar vasıtası ile ses dalgaları elektrik enerjisine çevriliyor ve telgraf hatları üzerinden gönderilerek diÄŸer uçta tekrar ses dalgalarına çevrilerek sinyal elde ediliyordu.1876 yılında Alexander Graham Bell telefonu icat ederek 1877 yılında Bell Telephone Company yi kurdu.1893 yılından itibaren de telefon patenti uygulanmaya baÅŸlandı.Bu patent hakkını kullanan diÄŸer ÅŸirketler ‘Independents’ ismini aldı.1894 yılında 90 adet ÅŸirket bu ÅŸekilde çalışmaktaydı.1900 yılında ise 4000 adet ÅŸirket pazarın yaklaşık %40 ını elinde tutmaktaydı.Bell Operating Company (BOC) ise Pazarın %60 oranında elinde tutmaktaydı.BOC sadece büyük il merkezlerinde çalışan bir strateji izleyerek kırsal alanlara yönelmedi ve Independents ÅŸirketlerle çok zorlu bir rekabete giriÅŸerek her iki ÅŸirket arasında ara baÄŸlantı yapılamadığı için her bir ÅŸirkete abone olanlar büyük zorluklarla karşılaÅŸmıştır.1882 yılında Bell ÅŸirketi Western Electric Company ÅŸirketini satın aldı ve 1885 yılında American Telephone and Telegraph Company (AT&T) ÅŸirketi ismini aldı.Bu ÅŸirket ilerde bölünerek (1984 yılında,Divesture) dünyada telekomünikasyon sektöründe serbestleÅŸmenin baÅŸlayacağı 3 stratejinin bir tanesi olmuÅŸtur.
(Telekomünikasyon sektöründe dünyada serbestleşmenin başladığı 3 stratejik karar
1. AT&T nin 7 ye bölünmesi
2. 1998 yılında GATS anlaşmasının imzalanması
3. AB nin 90/388/EEC numaralı Direktifi kabul etmesi).
AT&T şirketi daha sonra Western Union şirketini büyük bir bölümünü satın alarak 1900-1913 yılları arasında lokal telefon pazarının en büyük şirketi haline gelmiştir.
Amerika Birleşik Devletleri bu yıllardan itibaren sektöre uyguladığı yeni yasalar ile bugün bile bir çok ülkede yapılamayan gelişmeleri sağlamıştır.Bunların başında eyaletler arası düzenlemelerin yapılmasını sağlayacak ICC (The Interstate Commerce Commission) i kuran The Mann-Elkins Yasası (1910) , AT&T nin tekel hakkını antitröst yasaya aykırı kullanmaya karşın şirket şebekeleri arasında ara bağlantı yapılması ve AT&T nin Independents şirketleri satın almasına disiplin getiren Kingsbury Commitment (1913) , 1913-1921 yılları arasında AT&T nin tekel hakkını sğlayan Sherman Antitröst yasasındaki muafiyetini ortadan kaldıran The Graham Yasası (1921) , ABD telekomünikasyon pazarını düzenleyecek FCC Federal Commission Committe) kurularak tüm eyaletlerin ortak bir düzenleme çatısı altında değerlendirilmesi ile her bir eyalette PUC (Public Utilities Commission) kurulması ile iki aşamalı düzenleme (dual regulation) ve radyo haberleşme standartlarının belirlendiği The Communication Yasası (1934) ,kırsal alanlarda telekomünikasyon alt yapısının götürülmesine yol açan The Rural Electrification Act (1936) , telekomünikasyon ekipman sağlayıcılarının AT&T nin tekeli dışında serbestce mal alınıp satılmasına yol açan AT&T Consent Decree (1956) ,amatör radyo cihazlarının AT&T nin şebekesine bağlanmasını sağlayacak Carterphone Kararı (1968) , Bilgisayar Sorgulama I,II,III (1971,1981,1986) olarak bilinen ve bilgisayar ve data hizmetlerine yönelik düzenlemeler ,müşterilerdeki terminallerin bir tekele bağlı kalmaksızın serbestçe tedarik edilmesine yönelik düzenlemeler ve rekabet oluşturulmasını teminen Bell ve AT&T sahasına da girilmesini sağlayacak Computer Inquiry I,II,III , AT&T nin uzak mesafe telefon trafiği ücretlerine yönelik olarak diğer şirketlerle arasındaki paylaşımı (separation ve settlements) sağlayan Division of Toll Revenue (1984) ,AT&T nin uzak mesafe trafiğini rekabete açılmasını sağlayan kısaca MFJ olarak bilinen Modified Final Judgement (1984) ve nihayet modern bir telekomünikasyon yasası olarak şebekeler arası ara bağlantı,üçüncü taraflara satış (resale) ,telekomünikasyon şebekeleri arasında numara taşınabilirliği ,kullanıcıların istedikleri telekomünikasyon operatörünü seçme hakkı (Dialing Parity) ) ,telekomünikasyon alt yapılarının mülk ve araziler üzerinden geçiş hakkı (right of way) ,karşılıklı tazminat ödemeye yönelik maddelerin bulunduğu Telecommunication Reform Yasası (1996) bulunmaktadır.
Dünyanın büyük ekonomilerinde telekomünikasyon sektörünün serbestleşme süreci oldukça ilginç olan ABD de 1960 yılına kadar tekel olarak telekomünikasyon pazarında hizmet veren AT&T şirketinin 1984 yılında hakim Greene tarafından Antitröst yasasına dayanarak AT&T nin tekelinin kaldırılma isteği akabinde AT&T nin 7 ye bölünmesi (divesture) kamu tekelleri üzerinde serbestleşmenin ilk baskısı olarak görülebilir.AT&T nin 7 ye bölünmesi ile oluşan her bir şirket lokal telefon haberleşme ile görevlendirilmiş (Bugün bu 7 şirketten birleşmeler ve devralmalar sonucunda SBC,Qwest,Verizon ve Bellsouth adlı şirketler kalmıştır.
Burada başka bir eleştirisel yaklaşım da AT&T nin bölünmesinden sonra ABD de yeniden 3 adete düşen şirket adedinin azlığından dolayı yeni özel tekeller oluştuğu yönünde bir pazara doğru gidildiğinin bilinmesidir.). AT&T ise MCI ve Sprint şirketleri ile uzak mesafe telefon trafiği taşımacılığı konusunda pazarda rekabet etmeye başlamıştır. AT&T nin 7 ye bölünen küçük şirketleri (Baby Bell veya RBOC) uzak mesafe trafik taşımayacak ,servis sağlayıcılığı pazarına girmeyecek ve telefon ekipmanı üretmeyecek ve ABD Kongresinin almış olduğu kararlara göre video proğram hizmetleri pazarı dışında kalarak bu pazarda yer almayacaktı.Lokal sahada hizmet verecek telefon şirketlerinin uzak mesafe trafiğini ise MCI ve Sprint ile beraber AT&T de taşımaya başlamıştır. (InterLATA,LATA) .1984 yılı ABD de telekomünikasyon sektöründe serbestleşme konseptinin değişikliğe başladığı yıl olmuştur.Aynı yılı İngiliz British Telecom Şirketi de özelleşmeye başlamıştır.
2. Yeni telekomünikasyon yasası (1996)
1996 yılında çıkarılan diÄŸer bir yasa ile ABD de Deregülasyon süreci baÅŸlamış oldu Baby Bell lere uzak mesafe, Kablo-TV ,yayımcılık ve diÄŸer rekabet imkanları getirildi.Yeni yasa rekabet ve daha az düzenleme spurring geliÅŸme ,müşterilere haberleÅŸme servislerini seçme özgürlüğü ve düşük fiyatlar imkanları sunmuÅŸtur.Bu yasanın kısaca düşük tarife ,yüksek kalite ve teknolojinin geliÅŸimin hızlı oluÅŸması stratejisi üzerine kurulmuÅŸtur(Not: Ancak bu yasa sonucunda ortaya çıkan ve lokal telefon operatörleri ile rekabet eden CLEC (Competitive Local Exchange Carrier ÅŸirketlerinden 50 adedi 2000-2002 yılları arasında iflas etmiÅŸtir.Bu durum ABD lokal telekom pazarına giren ÅŸirketlerin lokal seviyede rekabet edemediklerini ortaya koymuÅŸtur.CLEC lerin Pazar deÄŸeri 1999-2001 yılları arasında %95 oranında düşmüş 2002 yılında sadece Alaska’daki GCI ÅŸirketi kar edebilmiÅŸtir.Bu durum ABD telekomünikasyon uzmanlarınca Darwin in doÄŸal seleksiyon teorisine benzer ÅŸekilde telekom operatörlerinin ayıklandığı ÅŸeklinde yorumlanmıştır.) .1984 yılında çıkarılan yasa ABD de telekomünikasyonun doÄŸal tekel ,1996 yasası ise rekabet ÅŸartlarını getirmiÅŸtir.Yeni yasa ile beraber hükümet pazardaki engelleri ortadan kaldırarak FCC nin serbestce pazarı düzenleme ve denetleme yetkisini getirmiÅŸtir.
FCC nin eski Başkanı Reed E.Hundt ABD deki tüm bu serbestleştirme politikalarının altında DTÖ nün uluslararası telefon görüşme ücretlerinin aşağıya çekilmesini neden olarak göstermektedir.1996 lı yıllarda uluslar arası telefon trafiğinin hemen hemen yarısı ABD kaynaklı, ABD den geçen veya ABD de sonlanan olarak gerçekleşmekteydi.ABD kaynaklı çağrıların sonlanan çağrılardan daha fazla olduğu için ABD nin karşı ülkelere ödediği yıllık miktar 7 Milyar Dolar a ulaşmaktaydı.Yine uluslar arası telefon ücretleri ABD ülke içi telefon ücretlerinin 10 katına ulaştığı Reed E.Hundt tarafından ifade edilmektedir.
ABD de 1996 Telekomünikasyon yasası kabul edildikten sonra rekabetin önünün açılmasını teminen FCC , lokal telefon santralları ve bunlara erişimin serbest hale gelmesi,uzak mesafe telefon haberleşmesinin serbest olması ve evrensel hizmet yükümlülüğünün tekel yapıdan rekabetçi yapıya getirilmesi olmuştur.Bu hedefler ışığında ilk etapta ara bağlantı ,yerel döngünün rekabet açılması,ana operatörlerin sahip oldukları binalarda pazara yeni girenlere fiziksel mekan tahsis edilmesi ,şebekeler arasında uygulanan sonlandırma ücretlerinin düzeltilmesi, tarifelerin alt ve üst limitlerinin belirlenmesi düzenlemeleri yapılmıştır.Bu hedefler kapsamında LEC (Local Exchange Carrier,Ana operatör) olan şirketlerin lokal santralarla bağlantı noktalarını belirlemesi ,transit santralların erişim noktalarının belirlenmesi ,band dışı sinyalleşme (Out of band ; telefonun çalışma frekansı olan 300-3400 Hertz dışında çalışma frekansı dışında çalışan sinyalleşme sistemlerini tanımlar) noktalarının ve yerel döngünün erişim noktalarının belirlenmesi olmuştur.
Tüm dünyada ana operatörler ile pazara yeni girecek operatörler arasında serbestleşme sonrası yaşanan tartışmanın temelinde yerel döngü üzerindeki tartışmalar olmuştur.Bu durum ABD de de Telekomünikasyon yasası çıktıktan sonra büyük operatörlere (LEC) telekom şebekelerinde bağlantı noktalarını belirlemelerini ,yerel döngüyü hemen açmalarını,lokal ve transit telefon santralları üzerindeki yazılımlar da dahil olmak üzere erişimin açılması,telefon santralları arasındaki transmisyon alt yapısının açılması,haberleşme şebekesine yönelik sinyalleşme ve çağrılarla ilgili veri tabanlarına erişimin sağlanması ,işletme destek sistemlerinin düzenlenmesi,operatör bilgi ve bilinmeyen numaralar veri tabanlarına erişim konularında kolaylıklar getirilmesini bildirmiştir.
FCC nin yukarıdaki hususları ILEC (Incumbent LEC, pazardaki mevcut büyük operatör ) şirketlerine yönlendirmesi sonrasında aynı zamanda fiziksel ve sanal yer tahsisini ( fiziksel yer : pazara yeni giren operatörlerin mevcut operatörlerin sistem salonlarında bulunan yükseltilmiş taban ,enerji ve kablo kanallarını kullanması ,sanal yer : Ana telekom operatörünün pazara yeni girecek operatöre kendi sistemlerini kiraya vermeleri ) de CLEC (Competitive LEC, pazara yeni giren operatör) lere vermesini istemiştir.
Bununla beraber FCC ara bağlantı ve yerel döngü tarifelerini maliyet olarak belirtilmesi için model geliştirmiş ve LEC lerin pazara yeni girecek CLEC şirketlerine hizmetlerin 3 .taraflara satılması için %17-25 oranında daha aşağı bir tarife ile satılmasını belirlemiştir.Tarifeler TELRIC (Total Element Long Run Incremental Cost, ileriye dönük olarak ara bağlantı noktalarında maliyetlerin ve amortisman bedellerini kapsayan maliyetin ILEC ler ve CLEC ler arasında paylaşıma tabii tutulması yöntemi) bazlı olarak hesaplanması esas alınmıştır.Bu durum ile CLEC ler ile ILEC ler arasında bir rekabet ortamı yaratılması hedeflenmiştir.
ILEC ler FCC nin bu tarife modelinin rekabete dayanmadığını ve ara bağlantı ile çeşitli servislerin tarifelerinin hesaplanma yönteminin adil olmadığını ve özellikle lerin kendilerinden almış oldukları hizmetleri 3. taraflara satış yapacak CLEC lerin (reseller) avantajlı duruma geldiklerini iddia ederek ABD mahkemelerine müracaat etmişlerdir.Hatta ILEC lerden bir tanesi kırsal alanlar hatta büyük şehirlere yatırımı yapmayacağını bildirmiştir.Sonuçta yüksek mahkeme ILEC lerin bu müracaatını uygun bulmuş ve belirli bir süre için bu kuralların uygulanmamasına karar vermiştir.
|
|
|
|
| Bu Haber 3669 defa okunmuÅŸtur. |
|
|
|
|
