Fazlı KÖKSAL

ÖzelleÅŸtirmelerle birlikte personel rejimimize yeni bir unvan girdi: ARAÅžTIRMACI. Bu unvan özelleÅŸtirilen kurumlardaki Müdür Yardımcısı ve daha üst unvanlı personeli kamu kurumlarına aktarmak için bulunan bir formüldü. AraÅŸtırmacılarla ilgili düzenlemeler içeren 4046 sayılı yasayı, Türk Telekom’un özelleÅŸtirilmesi sırasında 406 Sayılı Yasanın Ek Geçici 29. Maddesinde 3/7/2005 tarih 5398 sayılı Yasayla yapılan deÄŸiÅŸiklik takip etti .

DeÄŸiÅŸiklikler bununla sınırlı kalmadı, 11/6/2008    tarih ve 5767 sayılı kanunla 2954 sayılı TRT KuruluÅŸ Kanuna eklenen geçici 11. madde ile TRT’de kadroları iptal edilen Uzman ve üstü kadrolarda görev yapanların AraÅŸtırmacı yapılmasının yasal zemini oluÅŸturuldu. TRT’de görev yapan yaklaşık 250 kiÅŸi AraÅŸtırmacı olarak atandı. Bunlardan bir kısmı (yaklaşık 100 kiÅŸi) daha sonra Strateji Uzmanı kadrolarına aktarıldı.

TRT KuruluÅŸ Kanunda yapılan bu deÄŸiÅŸikliÄŸin iptali için Ana Muhalefet Partisi Anayasa Mahkemesine baÅŸvurdu. Anayasa Mahkemesi yasa deÄŸiÅŸikliÄŸini Anayasaya uygun bulunca, 13/02/2011-6111 Sayılı Kanunla 657 Sayılı Devlet Memurları Kanununun 91. Maddesinde deÄŸiÅŸiklik yapıldı. Kadrosu Kaldırılan Memurların Devlet Personel BaÅŸkanlığınca BaÅŸka Kurumlara atanma ÅŸartları düzenlendi. Kadrosu kaldırılan Müdür ve daha üst unvanlı personelin de AraÅŸtırmacı kadrolarına atanması hükme baÄŸlandı.

AraÅŸtırmacı kadrosu, personel rejiminin her sıkıştığı konuda can simidi olarak görülmeye baÅŸlandı. Son olarak, 10.03.2011 tarih ve 6191 sayılı Kanunla  926 Sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Kanununa Ek Geçici 32. Madde eklenerek, Askeri Åžura Kararı gereÄŸi Türk Silahlı Kuvvetlerinden atılan personelin Kamu KuruluÅŸlarında istihdamının esasları ve bu konuda Devlet Personel BaÅŸkanlığının yapacağı iÅŸlemler düzenlendi. TSK’dan iliÅŸkisi kesilen personelin de kamu kurumlarına ARAÅžTIRMACI olarak atanmasının önü açıldı. 

Bu yasaların tamamında da AraÅŸtırmacılarla ilgili düzenlemeler yapılmasına karşılık, bu yasalarda yalnızca iki ortak yön var:

ARAŞTIRMACI Ortak unvanının kullanılması.
AraÅŸtırmacıların görev yetki ve sorumluluklarının net olarak belirlenmemesi. 

FARKLILIKLAR. 

1-AraÅŸtırmacıların Yeni Kurumundaki BaÅŸlangıç Maaşının  Hesaplanması:

Bu konuda beÅŸ yasa beÅŸ farklı uygulama öngörmektedir.

a) 406 Sayılı Kanunun Ek Geçici 29. Maddesine göre, Türk Telekom’dan baÅŸka kurumlara nakledilecek tüm personelin nakil maaÅŸları; Devlet Personel BaÅŸkanlığına bildirildikleri tarihteki unvanları esas alınarak Yönetim Kurulunca 15.4.2004 tarihi itibarıyla bu unvana  göre  belirlenmiÅŸ  olan  ücret  ve  diÄŸer  malî  haklarına  bu  tarihten Devlet Personel BaÅŸkanlığına bildirildikleri tarihteki kadro ve pozisyonlarına iliÅŸkin olarak bildirim tarihine kadar geçen süre içinde  kamu görevlilerine yapılacak artış oran ve/veya miktarları uygulanmak suretiyle bulunacak tutar dikkate alınarak hesaplanmaktadır.

b) 4046 Sayılı Kanunun 22. Maddesine göre ÖzelleÅŸen Kurumlardan baÅŸka kamu kurumlarına aktarılan personelin maaÅŸları hesaplanırken sözleÅŸmeli personel ile iÅŸ kanunlarına tâbi personele, Devlet Personel BaÅŸkanlığına bildirildikleri tarihteki kadro ve pozisyonlarına iliÅŸkin olarak bildirim tarihi itibarıyla almakta oldukları sözleÅŸme ücreti, ücret (fazla mesai ücreti hariç), ikramiye, bankacılık tazminatı, ek ücret, ek ödeme, teÅŸvik ödemesi ve benzeri adlarla yapılan ödemelerin toplam net tutarının sabit bir deÄŸer olarak esas alınması öngörülmüÅŸtür.

c) 657 Sayılı DMK’nun 91. Maddesinde de, kadroları iptal edildiÄŸi için baÅŸka kamu kurumlara aktarılan memurların maaÅŸları hesaplanırken eski kadrolarına ait en son ayda aldığı malî haklar kapsamında fiilen yapılmakta olan her türlü ödemeler (Fazla çalışma ücreti, fiilen yapılan ders karşılığı ödenen ek ders ücreti ve nöbet ücreti hariç)toplamının net tutarının esas alınacağı belirtilmiÅŸtir.

d) 2954 sayılı TRT KuruluÅŸ Kanununa eklenen geçici 11. Maddesinde ise: “Bu maddenin yürürlüÄŸe girdiÄŸi tarihteki unvanları esas alınarak 15/1/2008 tarihi itibarıyla bu unvana göre belirlenmiÅŸ olan ücret (fazla mesai ücreti hariç) ve özel hizmet tazminatı toplam net tutarının (bu tutar sabit bir deÄŸer olarak esas alınır); atandığı yeni kadronun ücret (fazla mesai ücreti hariç) ve özel hizmet tazminatı ve benzeri adlarla yapılan her türlü ödemelerin toplam net tutarından fazla olması halinde aradaki fark tutarı, fark kapanıncaya kadar herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaksızın ayrıca tazminat olarak ödenir.” Hükmü yer almaktadır. Bir BaÅŸka ifadeyle 2008 yılının Temmuz-Eylül Aylarında atanan personele, Ocak 2008 ayındaki maaÅŸlarının ödenmesi öngörülmüÅŸtür.

e) 926 Sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Kanununun Ek Geçici 32. Maddesinde de; Yargı denetimine kapalı idari iÅŸlemler veya Yüksek Askerî Åžûra kararları ile Türk Silahlı Kuvvetlerinden iliÅŸiÄŸi kesilenlerden isteyenlerin ve kamu kurumlarında halen çalışanların kamu kurum ve kuruluÅŸlarının araÅŸtırmacı unvanlı kadrolarına atanabileceÄŸi, bunlara statüsüne göre bu Kanun hükümleri uyarınca karargâhta görevli emsali sınıf, rütbe ve kıdemdeki subay veya astsubaya ödenmekte olan aylık ve diÄŸer mali hakların (tayın bedeli ve fiilen çalışma karşılığı yapılan ödemeler hariç) ödeneceÄŸi hükmü getirilmiÅŸtir.  

Bu farklılıklar bazı adaletsizlikleri de beraberinde getirmiştir;

a) DPB’ca Türk Telekom’dan baÅŸka kurumlara aktarılan personelin maaÅŸları 406 Sayılı Kanunun Ek Geçici 29. Maddesi yerine, diÄŸer özelleÅŸtirmelerde uygulanan 4046 Sayılı Kanunun 22. Maddesinde belirtildiÄŸi üzere DPB’na bildirildiÄŸi tarihteki maaşı veya 657 Sayılı Kanunun 91. maddesindeki gibi eski kurumundaki son maaşına göre hesaplansaydı, 399 Sayılı KHK’ye sözleÅŸmeli olarak çalışmakta iken, Türk Telekomla 2. Tip Ä°ÅŸ sözleÅŸmesi akteden personel, nakledildikleri kurumda Türk Telekomda aldıkları ücreti alacaklar ve maÄŸduriyetleri önlenecekti.

b) ÖzelleÅŸtirilen Kurumlardaki personel DPB’na bildirildikten sonra da özelleÅŸen kurumlarında çalışmaya devam etmekte, ancak, DPB’na bildirildikten sonra Devlet Memurlarına yapılan zamlardan yararlanamamaktadırlar. Bunu bir örnekle açacak olursak; 01.02.2011 tarihinde DPB’na Ä°stihdam Fazlası olarak bildirilen bir TEDAÅž Müdürünün , görevinden  20.03.2011 tarihinde ayrıldığını ve Mart maaşını TEDAÅž’tan aldığını varsayalım. DPB’na bildirim tarihi itibariyle ek tazminat oranı %95’tir. MaaÅŸ nakil ilmühaberinin hesaplanmasında bu oran esas alınmıştır. Maliye Bakanlığının 25.02.2011 tarihli tebliÄŸi ile KÄ°T’lerde Müdür olark görev yapanların Ek Tazminat oranı %185’e çıkarılmıştır. Bu kiÅŸiye, 4046 Sayılı Kanunun 22. Maddesi uygulandığı için maaÅŸ nakil ilmühaberi %95 üzerinden hesaplanmıştır. Oysa özelleÅŸtirmelerde de 657 Sayılı Kanunun 91. maddesinde olduÄŸu gibi eski Kurumunda aldığı son maaÅŸ dikkate alınsaydı MaaÅŸ Nakil Ä°lmühaberinde özel hizmet tazminat oranı %95 deÄŸil, %185 olarak hesaplanacaktı.

c) Türk Silahlı Kuvvetlerinden iliÅŸiÄŸi kesilenlerden kamu kurumlarında çalışanlar, AraÅŸtırmacı olarak atanmaları halinde, kendi emsali fiilen çalışan subayın maaşını almaya baÅŸlayacaklardır ki, bu da, anılan kamu personelin maaÅŸlarında çok ciddi artış demektir. DiÄŸer araÅŸtırmacıların, bir bölümü son aldıkları maaşın altında ücretlerle atanırken, TSK Personel yasasının Ek Geçici 32. Maddesine göre atananların büyük bölümlerinin son maaÅŸlarının üzerinde bir maaÅŸla atanmaları da baÅŸka bir farklılık yaratmaktadır.

d) AraÅŸtırmacı olarak atanan TRT Personeli de 2008 yılının ikinci yarısı için yapılan iyileÅŸtirmelerden yararlandırılmamışlardır.

2-Araştırmacıların Maaşlarının Dondurulması :

4046 Sayılı Kanun, 657 Sayılı Kanun, 2954 Sayılı Kanun ve 926 Sayılı Kanun araştırmacıların maaşları konusunda da farklı uygulamalar getirmiştir.
4046 Sayılı Kanunun 22. Maddesinde de, 2954 Sayılı Kanunun Ek geçici 11. Maddesinde ve 657 Sayılı Kanunun 91. Maddesinde, AraÅŸtırmacıların ilgili yasaya göre hesaplanan nakil maaÅŸlarının dondurulacağı, nakil maaÅŸları ile araÅŸtırmacı kadrosu arasında oluÅŸan farkın tazminat olarak ödeneceÄŸi, fark kapanınca kadrolarının karşılığı maaşı alacakları hükme baÄŸlanmıştır. Buna karşın, 926 Sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununun Ek Geçici 32. Maddesine göre AraÅŸtırmacı olarak atananların, atamadan sonra da Aylıklarının, emsalleri esas alınarak her yıl kademe ilerlemesine, her üç yılda bir derece yükselmesi iÅŸlemine tabi tutulacakları hükme baÄŸlanmıştır. Bir baÅŸka ifadeyle ÖzelleÅŸtirme veya Kadrolarının iptal edilmesi nedeniyle AraÅŸtırmacı olarak atananların maaÅŸları dondurulurken 926 Sayılı Kanuna göre atananların maaÅŸ artışlarından yararlandırılmaktadır. Bu da AraÅŸtırmacı unvanlı personel arasında farklı uygulama yapılması sonucunu doÄŸurmaktadır.

3-Araştırmacıların Şahsa Bağlı Haklarının Sınırlandırılması
AraÅŸtırmacı olarak atananlarınDevlet Personel BaÅŸkanlığına bildirildikleri tarihteki kadrolarına iliÅŸkin olarak bildirim tarihi itibarıyla almakta oldukları aylık, ek gösterge, zam, özel hizmet tazminatı, makam tazminatı, temsil tazminatı, görev tazminatı bir bütün olarak, göreve baÅŸladıkları tarihi izleyen aybaşından geçerli olmak üzere üç yıl süre ile saklı tutulacağı ve ÅŸahsa baÄŸlı haktan yararlanılan süreler 5434 sayılı Kanunun ek 68 inci ve ek 73 üncü maddelerinde belirtilen sürelerin hesabında dikkate alınacağı, hükme baÄŸlanmasına karşılık, 657 Sayılı Kanuna göre Kadroları iptal edildiÄŸi için AraÅŸtırmacı olarak atananların böyle bir haktan yararlanacakları konusunda Yasada bir hüküm bulunmamaktadır.

Buna Karşılık, 926 Sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununa Ek Geçici 32. Maddesine göre AraÅŸtırmacı olarak atananların Aylıklarının, emsalleri esas alınarak her yıl kademe ilerlemesine, her üç yılda bir derece yükselmesi iÅŸlemine tabi tutulacakları hükme baÄŸlandığından, ÅŸahsa baÄŸlı haklarında herhangi bir kayıpları bulunmamaktadır.
TRT KuruluÅŸ Kanununda da; “En son görev yapılan kadroya iliÅŸkin olarak ek gösterge ve/veya makam tazminatını hak edemeyen personelin atandığı yeni kadroda geçirdiÄŸi süreler, 5434 sayılı Kanunun ek 68 inci ve ek 73 üncü maddelerinde belirtilen sürelerin hesabında dikkate alınır.” Åžeklinde bir hüküm konularak, AraÅŸtırmacıların Emeklilikleri sırasındaki hak kaybı önlenmiÅŸtir.

4-Araştırmacı olarak atanacakların unvanları.
AraÅŸtırmacı kadrolara atanacaklarda alt unvan; ÖzelleÅŸtirilen Kurumlardan nakledilenlerde Müdür Yardımcısı, 657 Sayılı Kanuna göre Kadroları iptal edilenlerde Müdür, TRT yasasına göre yapılan uygulamada Uzman olarak belirlenirken, TSK Personel yasasına AraÅŸtırmacı olarak atananlarda herhangi bir unvan tespit edilmemiÅŸ Yargı Kararı olmaksızın TSK ile iliÅŸiÄŸi kesilen herkesin ARAÅžTIRMACI olarak atanmasına imkan verilmiÅŸtir. Böylece, ARAÅžTIRMACI unvanı ; lise dengi okul mezunu Astsubay ÇavuÅŸ’un da, binlerce personeli yıllarca yöneten Genel Müdür’ün de atanabildiÄŸi torba bir unvan haline getirilmiÅŸtir.

EK DEÄžERLENDÄ°RME VE SONUÇ

Türk Telekom Personelinin BaÅŸlangıç MaaÅŸlarının Hesaplanması.
Türk Telekom’un özelleÅŸtirilmesi sonucu baÅŸka kurumlara aktarılan personelin Nakil Maaşının hesaplanması, yalnızca AraÅŸtırmacılar için deÄŸil, tüm personel için sorunludur. Yeni Kuruma aktarılırken Unvan olarak Hisse Devir Tarihindeki (15.11.2005) unvan alınmasına karşılık, maaÅŸlar 15.4.2004 tarihi itibarıyla bu unvana  göre  belirlenmiÅŸ  olan  ücret  ve  diÄŸer  malî  haklarına  bu  tarihten Devlet Personel BaÅŸkanlığına bildirildikleri tarihteki kadro ve pozisyonlarına iliÅŸkin olarak bildirim tarihine kadar geçen süre içinde  kamu görevlilerine yapılacak artış oran ve/veya miktarları uygulanmak suretiyle bulunmaktadır. Bu karmaşık yapı, tüm ücret hesaplamalarında hatalar yapılmasına yol açmakta, baÅŸka Kurumlara aktarılan Türk Telekom personelinin bu konuya iliÅŸkin davalar açmasına yol açmaktadır.  Yasanın açık hükmüne raÄŸmen Türk Telekom Denge Tazminatlarını nakil maaÅŸlarına eklememiÅŸtir. Yargı’nın birbiri ile çeliÅŸen görevlilik/görevsizlik kararları, muhatap ve yetkili mahkeme konusunda çeliÅŸkili kararlar, konuyu grift hale getirmektedir. Davalar 2006 yılında açılmaya baÅŸlamasına raÄŸmen, mahkemeler hâlâ çeliÅŸkili kararlar vermektedir. Özellikle 399 Sayılı KHK’ye tabi sözleÅŸmeli personel olarak çalışmakta iken 2. Tip sözleÅŸme imzalayan , bir süre Türk Telekom’da çalışıp daha sonra Kamuya geçen personelin ikramiyeleri nakil maaşında dikkate alınmadığı için  maÄŸduriyetleri had safhadadır. Bu personelin maÅŸları önemli ölçüde azalmıştır. Bu karmaÅŸadan tek kârlı çıkanlar Avukatlar olmaktadır. Yasalar arasındaki farklılık olmasa, Türk Telekom’dan naklen geçen personelin de Türk Telekom’dan aldıkları son ücretler esas alınsaydı bu hukuki karmaÅŸa asgariye inerdi.

Ücret Dondurulması Üzerine Birkaç Söz.
ÖzelleÅŸtirilen Kurumlardan baÅŸka Kamu KuruluÅŸlarına nakledilen tüm personelin, Kadroları iptal edilip AraÅŸtırmacı olarak atananların maaÅŸları dondurulmaktadır. Atanılan kamu kuruluÅŸlarındaki ücret dengesizliÄŸinin artmasını önlemek ve o kurumdaki iÅŸ barışını bozmamak için alınan bu tedbir, ataması yapılan kiÅŸi için iÅŸkenceye dönüÅŸmektedir. BilindiÄŸi üzere, memurlara verilen zamlar genelde enflasyon miktarına göre tespit edilmektedir. Enflasyon özelleÅŸtirilen kuruluÅŸlardan gelenleri ve AraÅŸtırmacıları etkilememekte midir? Yıllarca insanları aynı sabit ücrete mahkum etmek bir haksızlık deÄŸil midir? Burada bir orta yol bulunabilir. Devletin tespit ettiÄŸi yıllık artış oranları nakil maaÅŸlarına olmasa da, personelin atandıkları kadronun maaÅŸlarına tatbik edilebilir.  

ir Garip Unvan: ARAÅžTIRMACI.
ARAÅžTIRMACI unvanı personel rejiminin en acayip uygulamasıdır. Bankamatik memurluÄŸun yeni adıdır. Beyin israfıdır. Konusunda uzman binlerce (yakın bir gelecekte belki onbinlerce) kamu personelinin bilgi birikimlerinin göz ardı edilmesidir. 
Belki ilk önce, özelleÅŸtirmelerin önünü açmak, özelleÅŸtirilen kurumlardaki yöneticilerin kamu kuruluÅŸlarında istihdamını saÄŸlamak için oluÅŸturulmuÅŸ bir model iken, zaman içerisinde kadrolaÅŸmanın bir yöntemi haline getirildi.
ARAÅžTIRMACI: Astsubay ÇavuÅŸun da, Uzmanın da, Müdürün de, Genel Müdürün de ortak unvanı olan bir torba kadroya dönüÅŸtürüldü.  
AraÅŸtırmacıların, görev yetki ve sorumlulukları Yasalarla belirlenmediÄŸi için, kime baÄŸlı olacakları, hangi iÅŸi yapacakları konusunda farklı uygulamalar ve sorunlar oluÅŸtu.
AraÅŸtırmacılarla ilgili düzenleme yapan beÅŸ farklı yasadaki farklı uygulamalar, bu unvandaki personel arasında eÅŸitsizlikler yarattı.
Kazanılmış özlük haklarında ciddi gerilemelere yol açtı.
EÄŸer bu sorunlar çözülmezse, ARAÅžTIRMACI unvanlı kamu görevlileri mutsuz, umutsuz olmaya devam edecek, kamu erki bu kamu görevlilerinden gerektiÄŸi gibi yararlanamayacak, açtıkları davalar Hukuk Sistemimizi tıkayacaktır.
Bu sorun o kadar grift hale gelmiÅŸtir ki, yasalardaki bu farklılıkları hukuki yollarla çözmek hem çok zordur. Hem de çok uzun bir süreç gerektirmektedir. Sorunun tek çözüm yolu vardır: YENÄ° BÄ°R YASAL DÜZENLEME…

AraÅŸtırmacıların ve AraÅŸtırmacıların üye oldukları Sivil Toplum KuruluÅŸlarının  bu konular üzerine çok kafa yorması, neler yapılacağı konusunda kararlar alıp birlikte hareket etmeleri gerektiÄŸini düÅŸünüyoruz. Biz Telekomcular DerneÄŸi olarak, bu konuda üzerimize düÅŸen her ÅŸeyi yapmaya, konuya ilgi duyan tüm Sivil Toplum KuruluÅŸları ve Her Platform ile iÅŸbirliÄŸine hazırız.
DeÄŸerlendirmelerimde hata ve noksanlıklar tabii ki vardır. Sorunların tespitini ve çözüm yollarını birlikte geliÅŸtireceÄŸiz. Bu konudaki görüÅŸ, öneri ve eleÅŸtirilerinizi bekliyoruz.